PROFILE SPOŁECZNOŚCIOWE
Prof. dr hab. Marcin Zajenkowski - Laureat IgNobla 2025 za badania nad narcyzmem
Prof. Marcin Zajenkowski jest psychologiem związanym z Uniwersytetem Warszawskim, specjalizującym się w badaniach nad różnicami indywidualnymi, w szczególności inteligencją, osobowością i nastrojem. Jego zainteresowania naukowe obejmują także obszary cognitive science, takie jak pamięć robocza i przetwarzanie języka, a także psychometrię, czyli pomiar cech psychologicznych.
Kieruje Pracownią Badań nad Inteligencją i Procesami Poznawczo-Emocjonalnymi, a wcześniej był kierownikiem Katedry Psychometrii i Diagnozy Psychologicznej na Wydziale Psychologii UW. Angażuje się również w działalność organizacyjną i ewaluacyjną nauki – był m.in. wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Dyscypliny Psychologia oraz członkiem zespołów zajmujących się oceną jakości działalności naukowej w Polsce. Pełni także funkcję redaktora naukowego (Associate Editor) w czasopiśmie Personality and Individual Differences.
W 2025 roku został laureatem Ig Nobel Prize, przyznawanej za badania, które najpierw bawią, a potem skłaniają do refleksji, co dodatkowo podkreśla rozpoznawalność i oryginalność jego dorobku naukowego na arenie międzynarodowej.
He has published in high-impact journals such as the Journal of Applied Psychology, Applied Psychology: An International Review, Anxiety, Stress & Coping, and Journal of Cross-Cultural Psychology. Author of several books „Resilience: How do I get up after falling?”, „Healthy Organizations: A Look from Positive Psychology”, „Engagement at Work”, „Psychology of Occupational Health”, „Human Resources Development through Learning for Change”, and „Technostress”, among others.
Od narcyzmu do dojrzałości: jak zmienia się psychologiczne funkcjonowanie wraz z wiekiem
Narcyzm jest często interpretowany jako cecha związana z silną koncentracją na sobie oraz potrzebą podtrzymywania pozytywnego obrazu własnej osoby. Z jednej strony może on sprzyjać aktywnej eksploracji świata, dążeniu do osiągnięć oraz poczuciu własnej sprawczości.
Z drugiej jednak strony narcyzm wiąże się z tendencją do poznawczego zamknięcia, które służy obronie wyidealizowanego obrazu siebie i może ograniczać refleksyjność oraz uczenie się z doświadczenia. Wyniki badań wskazują, że poziom narcyzmu systematycznie obniża się wraz z wiekiem. Równolegle obserwuje się wzrost szeroko rozumianej dojrzałości psychologicznej. Choć inteligencja płynna osiąga maksimum we wczesnej dorosłości i następnie stopniowo maleje, wiele innych cech sprzyjających efektywnemu funkcjonowaniu rozwija się wraz z wiekiem.
Analizy obejmujące dziewięć wymiarów związanych z osiągnięciami życiowymi — m.in. cechy osobowości, inteligencję emocjonalną, rozumowanie moralne, empatię poznawczą, wiedzę finansową czy odporność na błędy poznawcze, takie jak efekt utopionych kosztów – pozwoliły skonstruować złożony wskaźnik funkcjonowania poznawczo-osobowościowego. Wyniki wskazują, że ogólny poziom funkcjonowania psychologicznego osiąga szczyt w późnej średniej dorosłości (około 55-60 roku życia), co odpowiada typowemu momentowi największych osiągnięć zawodowych.
Łącznie rezultaty te sugerują, że rozwój w dorosłości można rozumieć jako stopniowe przechodzenie od bardziej egocentrycznych i obronnych form funkcjonowania do większej dojrzałości psychologicznej: wraz z wiekiem poziom narcyzmu maleje, podczas gdy rośnie zestaw kompetencji poznawczych, emocjonalnych i moralnych sprzyjających refleksyjności, odpowiedzialności oraz efektywnemu podejmowaniu decyzji.